Küresel Haklar Endeksi çalışan insanların ve sendikaların temel hak ve özgürlüklerinin durumunu dünya çapında belirleyen önemli bir rapordur. ITUC’ un 151 ülkeyi kapsayan ve uluslararası (ILO Sözleşmelerine ve temel çalışma haklarına dayalı) kabul görmüş 97 göstergeyi dikkate alarak işçi haklarının hem yasalar temelinde hem de uygulamada ne derecede korunduğunu değerlendirmek amacıyla yinelenen araştırmaya göre;
• Ülkelerin %87’ sinde Grev Hakkı ihlal edildi
• Ülkelerin %80’ninde Toplu Pazarlık Hakkı ihlal edildi
• Ülkelerin %75’ inde işçiler bir sendika kurma veya sendikaya katılma hakkının dışında tutuldu.
• Ülkelerin %70’ inde işçiler ya hiç yasal işlem hakkı kullanamadılar ya da adalete erişimleri kısıtlandı
• 151 ülkenin 71’inde işçiler keyfi olarak alıkonulmuş ya da tutuklanmıştır.
• İncelemeye tabi tutulan ülkelerin %45’ inde ifade ve toplanma özgürlüğü reddedilmiş ya da sınırlamıştır.
• Ülkelerin %74’ ünde yetkililer sendikaların kayıt işlemlerini sürüncemede bırakmış/engellemişlerdir
• 40 ülkede işçiler şiddete maruz bırakıldı
• 5 ülkede sendikacılar öldürülmüştür
ITUC 2025 yılında temel hakların ihlalinin bariz bir biçimde arttığını ve yılın çalışanlar ve sendikalar için küresel krizin büyümesi anlamına geldiğini belirtmektedir. İşçiler devlet yetkililerinin ve demokrasi düşmanları şirketlerin işçi haklarına ve esenliğine karşı sürdürülen amansız saldırısıyla, bir darbe ile karşı karşıyadırlar. Demokrasi darbesi politikacılar ve yaslandıkları milyonerlerce desteklenmektedir. Bu kişiler pastanın büyük payını, zenginliğin yaklaşık yarısını kontrol eden %1 den az sayıdır. Dolayısıyla 2025 verileri, telafisi imkânsız zararlar meydana gelmeden demokrasiye karşı yürütülmekte olan bu darbeye karşı eyleme geçmek için acil çağrıdır. Küresel sendika hareketi en büyük demokratik güçtür, sendikal hareket ne denli güçlü ve yaygınsa dümeni hepimiz için daha adil ve sürdürülebilir bir gelecek sunan bir demokrasiye doğru çevirme şansımız o kadar büyüktür.
İşçi hakları bakımından dünyanın en kötü bölgesi ortalama 4,68 puanla Orta Doğu ve Kuzey Afrika oldu. Bölgede yer alan her ülke işçileri bir sendika kurma ya da sendikaya üye olma hakkından mahrum etmiş, toplu sözleşme hakkını ihlal etmiş ve sendikaların tescilini engellemiştir. %95’ i grev hakkını ihlal etmiştir.
Çatışma ve siyasi istikrarsızlık Suriye ve Yemen gibi bölgelerde en temel haklara erişimi yok etmiştir. Filistinli çalışanlar işlerini kaybettiler, 200 Binden fazla işçi ücret alamadı.
Fas yaşam pahalılığını veya hükümet politikalarını dışarıda bırakan bir grev kanunu taslağı sundu. Cezalar getiriyor ve işçileri grev sırasında çalışmaya zorluyor.
Suudi Arabistan iş mahkemelerinin çalışması ve sosyal sigorta kapsamı gibi hususlarda adımlar atmıştır.
2,78 puanla İşçi hakları bakımından en ileri bölge sayılan Avrupa’daki koşullara bakarsak, işçi haklarının hızla eridiği görülmektedir. Avrupa’da haklar araştırmanın yapılmaya başlandığı 2014 yılından buyana en kötü seviyesindedir. Aşırı-sağ partilerin yükselişi ve hareketliliğin artmasının da hükümetlerin ve işverenlerin sendikal hareketi baskılanmasını, çalışma şartlarının kötüleşmesini ve işçi haklarının kıta genelinde erimesini hayli desteklediği belirtiliyor.
Avrupa’da birçok ülkede işverenlerin etkisi altında olan “sarı sendikaların” belirdiği, Rusya Federasyonu’nda ise sendikaların daimî baskı ve tacize maruz kaldıkları belirtilmiştir. (Fiziki darp, araba lastiklerinin patlatılması, düzmece suçlamalar yayılması vb.)
Avrupa ülkelerinin,
• %73’ i grev hakkını ihlal etmiş,
• %56’ sı toplu pazarlık hakkını ihlal etmiş,
• %41’ i işçileri sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkının dışında tutmuş,
• %54’ ünde işçilerin adalete erişmeleri engellenmiştir.
• %32 ‘si işçileri alıkoymuş veya tutuklamıştır.
Raporun Türkiye’ye ilişkin bölümünde ise, yetkililerin ve işverenlerin sendikal hakları bastırmayı ve eylemcileri rahat bırakmamayı sürdürdüğü belirtilmiştir. Sendikacıların asılsız suçlarla kovuşturmaya tabi tutularak hedeflendiği, işverenlerin ise sürekli olarak sendikalaşmaya çalışan işçileri işten çıkararak sendikalaşmayı engellediği, binlerce kişinin üye kayıtları silinerek toplu sözleşme yetkisinin yok edilmeye çalışıldığı belirtilmiştir.
Araştırma yapılan 151 ülkenin sıralanmasında kullanılan ITUC Küresel Haklar Göstergesine göre;
1. Hakların ara sıra ihlali : 7 ülkede
2. Hakların mükerrer olarak ihlali : 23 ülkede
3. Hakların düzenli olarak ihlali : 29 ülkede
4. Hakların sistematik olarak ihlali : 41 ülkede
5. Hakların hiçbir teminatı bulunmaması : 39 ülkede
5+. Hukuk kurallarının yok edilmesi dolayısıyla hiçbir hak garantisi bulunmam: 12 ülkede gözlenmiştir.
